การรักษา: ทันตกรรมจัดฟัน

ทันตกรรมจัดฟัน การจัดฟันเป็นทันตกรรมสาขาหนึ่ง ซึ่งให้ความสำคัญกับการเรียงตัวของฟัน เนื่องจากฟันที่เรียงอย่างไม่เป็นระเบียบนั้นสามารถส่งผลกระทบต่อรูปหน้า ประสิทธิภาพและวิธีการบดเคี้ยว และความสะดวกในการดูแลรักษาความสะอาดฟัน ซึ่งมีวิธีการจัดฟันแบบต่างๆ ดังนี้ •  จัดฟันแบบโลหะธรรมดา •  จัดฟันแบบสีเหมือนฟัน Clear Braces •  จัดฟันด้านในแบบไม่เห็นเครื่องมือSTb light lingual Braces •  การจัดฟันแบบถอดออกได้โดยไม่เห็นเครื่องมือ invisalign •  การจัดฟันแบบ Damon ระยะเวลาสำหรับการจัดฟัน จะขึ้นอยู่กับปัจจัยต่างๆ เช่นอายุ ปัญหาและการดูแลรักษาของแต่ละบุคคล โดยทั่วไปการรักษาด้วยการจัดฟันจะใช้เวลาตั้งแต่ 6 – 30 เดือน

รูปแบบการจัดฟันมีดังนี้

รูปแบบการจัดฟัน	รายละเ อียด
	จัดฟันแบบโลหะธรรมดา จัดฟันแบบโลหะธรรมดา เป็นวิธีการจัดฟันที่นิยมใช้มานาน โดยปัจจุบันได้มีการพัฒนาขนาดของวัสดุที่ใช้ให้มีขนาดเล็กลง มีประสิทธิภาพสูงขึ้น และให้ความรู้สึกสะดวกสบายเพิ่มมากขึ้นอีกด้วย
	จัดฟันแบบสีเหมือนฟัน วัสดุที่ใช้ในการจัดฟันได้รับการพัฒนามากขึ้น ช่วยให้มีทางเลือกเพิ่มขึ้นให้แก่ผู้สนใจ โดยนอกเหนือจากใช้วัสดุโลหะแบบทั่วๆไป ในการจัดฟันแบบติดแน่น ปัจจุบันได้มีวัสดุสีเหมือนฟันที่ช่วยให้วัสดุในการจัดฟันเป็นที่สังเกตเห็นได้น้อยลง
	การจัดฟัน โดย Damon System เครื่องมือที่ใช้มีส่วนประกอบที่เป็นโลหะและเครื่องมือแบบใส ไม่ต้องใช้ยางรัดและลดระยะเวลาใส่เครื่องมือ
	การจัดฟันด้านใน (STb light lingual) การจัดฟันด้านใน เป็นการติดเครื่องมือบริเวณด้านหลังฟัน ช่วยให้ไม่เครื่องมือจัดฟันไม่สามารถเป็นที่สังเกตเห็นได้ขณะสนทนาหรือจากการยิ้มแย้ม การจัดฟันประเภทนี้เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการแก้ปัญหาการเรียงตัวของฟันผิดปกติแต่ไม่ต้องการให้ผู้อื่นสามารถสังเกตุเห็นเครื่องมือจัดฟันได้
	การจัดฟันแบบถอดออกได้โดยไม่เห็นเครื่องมือ (Invisalign) เป็นการจัดฟันแบบใส ถอดออกได้ สามารถช่วยแก้ปัญหาการเรียงตัวของฟัน ให้มีความเป็นระเบียบสวยงาม โดยไม่ต้องทำการติดยึดวัสดุใดๆ บนฟัน
	เครื่องมือคงสภาพฟันแบบใส (Clear Retainer) เครื่องมือคงสภาพฟัน ( retainer) เป็นเครื่องมือที่สามารถถอดออกได้ เริ่มใช้หลังได้รับการจัดฟัน เพื่อช่วยให้ฟันคงอยู่ตำแหน่งเดิม ไม่ให้เกิดการเคลื่อนตัว หรือกลับมาเกดังเดิม
	เครื่องมือจัดฟันแบบถอดออก (Clear Aligner) ประกอบด้วย เครื่องมือคงสภาพฟัน ( retainer) เป็นเครื่องมือที่สามารถถอดออกได้ เริ่มใช้หลังได้รับการจัดฟัน เพื่อช่วยให้ฟันคงอยู่ตำแหน่งเดิม ไม่ให้เกิดการเคลื่อนตัว หรือกลับมาเกดังเดิม เครื่องมือแบบถอดออกได้ที่สามารถช่วยแก้ไขปัญหาการเรียงตัวของฟันที่มีความผิดปกติเล็กน้อยได้ในบางกรณี

รวบรวมคำถามยอดฮิต เกี่ยวกับการจัดฟัน

ถาม   โดยทั่วไป คนไข้ควรจะรับการบำบัดรักษาทางทันตกรรมจัดฟันเมื่อไร
ตอบ     การที่จะเริ่มให้การบำบัดรักษาทางทันตกรรมจัดฟันเมื่ออายุเท่าไรนั้นขึ้นอยู่กับ
  1) หากมีความผิดปกติของ ความสัมพันธ์ของกระดูกขากรรไกรบน-ล่าง ก็ควรจะเริ่มการบำบัดรักษา ตั้งแต่อายุยังน้อยเพื่อป้องกันมิให้ปัญหาลุกลามต่อไป
  2) หากมีความผิดปกติในการเรียงตัวของฟัน เฉพาะตำแหน่ง ซึ่งถ้าทิ้งไว้ จะทำให้มีผลต่อพัฒนาการ ของกระดูกขากรรไกร และฟันข้างเคียง และการแก้ไขความผิดปกติดังกล่าวสามารถทำได้ไม่ยุ่งยาก ก็ควรจะเริ่มการบำบัดรักษา ตั้งแต่เมื่อเริ่มพบเห็น ความผิดปกติ
   3) หากคนไข้มีอุปนิสัย (Oral habit) ที่ผิดปกติบางประการที่มีผลต่อพัฒนาการของกระดูกและฟัน เช่น การกลืนที่ผิดปกติ การกัดริมฝีปากและเล็บ การดูดนิ้ว การหายใจทางปาก ก็ควรจะเริ่มให้การบำบัดรักษาอุปนิสัยที่ผิดปกติดังกล่าว ตั้งแต่ในระยะแรกที่ตรวจพบ

ถาม   ในกรณีที่ทันตแพทย์จัดฟันเห็นว่าคนไข้มีความจำเป็นต้องรับการบำบัดรักษา
ตั้งแต่ในวัยเด็กแต่คนไข้ละเลย และมาขอรับการบำบัดรักษาตอนโตจะเกิดผลเสียใด ๆ หรือไม่ ?
ตอบ   ผลที่อาจเกิดขึ้นมีหลายประการ ดังนี้
1)   ความผิดปกติมีความรุนแรงมากขึ้น จนทำให้เกิดความยากลำบากในการบำบัดรักษา หรือในบางรายมีความจำเป็นต้องใช้การผ่าตัดขากรรไกรเข้าร่วมกับการบำบัดรักษาทางทันตกรรมจัดฟัน
2)   ผลของการบำบัดรักษาอาจไม่ได้ผลดีเท่ากับการบำบัดรักษาที่เริ่มต้นเมื่อวัยเด็ก
3)   การบำบัดรักษาช่วงที่เด็กเข้าสู่วัยรุ่น อาจจะใช้ระยะเวลาที่ยาวนานกว่า

ถาม   คนไข้ที่มาขอรับการบำบัดรักษาทางทันตกรรมจัดฟันจำเป็นต้องถอนฟันเพื่อการจัดฟันหรือไม่ ?
ตอบ   การบำบัดรักษาทางทันตกรรมจัดฟันจำเป็นต้องถอนฟันหรือไม่ ขึ้นอยู่กับการตรวจพิเคราะห์ของทันตแพทย์จัดฟัน แต่โดยทั่วไปคนไข้ที่มีฟันซ้อนเกมากหรือฟันยื่นมากมักจะมีแนวโน้มที่จะต้องถอนฟัน

ถาม    เครื่องมือที่ใช้ในการจัดฟันมีกี่ชนิด และคนไข้สามารถเลือกเครื่องมือในการบำบัดรักษาได้หรือไม่ ?
ตอบ   เครื่องมือที่ใช้ในการบำบัดรักษาทางทันตกรรมจัดฟันแบ่งเป็นประเภทใหญ่ ๆ ได้ 2 ประการ คือ เครื่องมือชนิดติดแน่น ซึ่งจะเป็นโลหะที่ติดอยู่บนซี่ฟัน ตลอดช่วงเวลาของการบำบัดรักษา และเครื่องมือชนิดถอดได้ ซึ่งคนไข้สามารถถอดออก
และใส่ได้เอง ซึ่งเครื่องมือแต่ละชนิดก็จะให้ผลในการบำบัดรักษาที่แตกต่างกัน การใช้เครื่องมือชนิดใด ก็ขึ้นอยู่กับการพิจารณาตัดสินใจของทันตแพทย์จัดฟันถึงความจำเป็นและความเหมาะสมของเครื่องมือแต่ละชนิด
 

ถาม    ระยะเวลาที่ใช้ในการจัดฟันนั้นนานเท่าใด
ตอบ   การบำบัดรักษานั้นจะยาวนานเท่าใด ขึ้นอยู่กับ ความผิดปกติที่ต้องการแก้ไขและความร่วมมือของคนไข้ หากคนไข้ให้ความร่วมมือดีผลการบำบัดรักษาก็จะออกมาดีและใช้ระยะเวลาสั้น แต่การรักษาโดยทั่วไปใช้เวลาประมาณ 2-3 ปี

ถาม    ระหว่างการรักษาคนไข้จะต้องไปพบทันตแพทย์จัดฟันบ่อยเพียงใด ?
ตอบ   โดยทั่วไปคนไข้จะต้องไปพบทันตแพทย์จัดฟัน ทุก 3-5 สัปดาห์ แต่ทั้งนี้ก็ขึ้นอยู่กับช่วงของการบำบัดรักษา

ถาม    ในการจัดฟันจะมีผลทำให้ฟันผุง่ายขึ้นหรือไม่ ?
ตอบ   ฟันที่ได้รับการบำบัดรักษาทางทันตกรรมจัดฟันก็เหมือนฟันปกติทั่วไป ซึ่งหากทำความสะอาด อย่างสม่ำเสมอและทั่วถึงแล้วก็ไม่มีโอกาสที่จะผุ

ถาม    ในระหว่างจัดฟันจะต้องมีการดูแลความสะอาดเป็นพิเศษใด ๆ หรือไม่ ?
ตอบ   โดยทั่วไปมักจะแนะนำให้คนไข้จัดฟันแปรงฟันและทำความสะอาดฟันหลังอาหารทุกมื้อ
ในกรณีที่ใช้เครื่องมือชนิดถอดได้ ก็ให้ทำความสะอาดเครื่องมือด้วยยาสีฟันและแปรงสีฟันร่วมด้วย นอกจากนี้ก็ควรงดเว้นอาหารรสหวานจัด หรือติดฟัน ในรายที่ใช้เครื่องมือ ชนิดติดแน่น ควรงดเว้นอาหารกรอบและแข็ง
เช่น ถั่วต่าง ๆ , น้ำแข็ง เพราะมีโอกาสที่จะทำให้เครื่องมือ ที่ติดอยู่กับฟันหลุดออก อันจะมีผลให้ การบำบัดรักษายุ่งยากและไม่ได้ผลเท่าที่ควร

ถาม    ในการจัดฟันนั้นเจ็บมากน้อยเพียงใด ?
ตอบ   ทุกครั้งที่มีการปรับหรือเปลี่ยนลวดที่ใช้ในการจัดฟัน คนไข้จะรู้สึกตึง หรือเจ็บบ้าง ในช่วงสัปดาห์แรก ของการปรับเปลี่ยนลวดจัดฟัน แต่หากรู้สึกเจ็บปวดรุนแรงผิดปกติควรกลับไปพบทันตแพทย์จัดฟันผู้ให้การบำบัดรักษาทันที

ถาม    ค่าใช้จ่ายในการจัดฟันนั้นแพงหรือไม่ ?
ตอบ   ค่าใช้จ่ายในการจัดฟันนั้น จะแตกต่างกันไปบ้างขึ้นกับชนิด ของการบำบัดรักษา
และระยะเวลาในการบำบัดรักษา ทั้งนี้คนไข้ควรสอบถาม และตกลงถึงค่าใช้จ่ายทั้งหมด และวิธีในการชำระค่าใช้จ่ายจากทันตแพทย์จัดฟันผู้ให้การบำบัดรักษา ก่อนที่จะเริ่มต้นการบำบัดรักษา

ข้อมูลถาม-ตอบ เกี่ยวกับการจัดฟัน มาจากเวบไซร์ของสมาคมทันตแพทย์จัดฟันแห่งประเทศไทย